دانشگاه تربیت مدرس اندیشه فلسفی 1973-2873 5 4 2025 09 23 Validation of Naser Khusraw's Argument Rejecting the Celestial Spheres as Creator اعتبارسنجی برهان ناصرخسرو در رد صانع‌بودن افلاک 463 488 24170 10.58209/jpt.5.4.463 FA کتایون مهرآبادی گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران محمدحسن حسن زادۀ نیری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران Journal Article 2025 07 10 In the Sixth Discourse of the Zad al-Musafirin, Nasir Khusraw presents his most extensive argument refuting the claim of the materialists that the celestial spheres are the creators of the universe. This argument’s foundation comprises concepts related to the motion of elemental natures and generated beings, as well as the subjugated or dominant nature of celestial spheres and their rotational motion. The findings ultimately reveal that, while Nasir Khusraw’s argument is methodologically sound and formally valid, its premises contain unsubstantiated assumptions and exhibit false analogies. Additionally, the argument includes auxiliary lemmas, some of which hold scholarly value, while others are redundant and could be excised from its core framework. <span lang="FA">ناصرخسرو در قول ششم از <em>زادالمسافرین</em> طولانی‌ترین برهان خود را برای رد ادعای دهریان می‌آورد که می‌گویند فلک صانع عالم است. بنیاد این برهان متشکل مطالب مرتبط با مقوله حرکت طبایع و موالید و نیز مقهور یا قاهربودن افلاک و حرکت دورانی‌شان است. در این نوشتار، نخست این برهان طولانی و مبسوط، با خوانش جزءپردازانه بند به بند و واکاوی منطقی اعتبارسنجی شده، صدق استنتاج‌های منطقی آن، با کاربست منطق ریاضی؛ و محتوای مقدمات و گزاره‌ها، با معیار منطق سینوی، تجزیه و تحلیل می‌شود. برهان ناصرخسرو روشمند و از منظر صورت، دارای ساختار منطقی معتبر است؛ در عین حال، مقدمات آن دربردارنده برخی مفروضات ادعایی‌ست و از دیدگاه معنا، مغالطه‌ها و قیاس‌‌های مع‌الفارقی در بطن برهان به چشم می‌خورد. همچنین برهان دارای لم‌ها و مطالبی حاشیه‌ای‌ست که برخی‌شان مواردی ارزشمند و قابل توجه و بعضی مازاد بوده و حذفشان از بدنه اصلی برهان امکان‌پذیر است. </span> https://jpt.modares.ac.ir/article_24170_133232fc800034e36792956ebea38deb.pdf