دانشگاه تربیت مدرس اندیشه فلسفی 1973-2873 5 4 2025 10 18 The Boundary Between Philosophical Rationality and Religious Belief in the Earliest Phase of Islamic Philosophy مرزبندی عقلانیت فلسفی و باور دینی در نخستین دوره فلسفه‌ورزی اسلامی 549 565 28437 10.58209/jpt.5.4.549 FA هانیه کوهی حاجی‌آبادی گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران محمد بنیانی گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Journal Article 2025 07 10 This study re-examines the relationship between philosophical rationality and religious belief in the early formative stages of Islamic philosophy, focusing on the views of al-Kindī and al-Fārābī. The analysis shows that the boundary between philosophical reason and religion was neither fixed nor conceptually coherent at this initial stage; rather, it gradually emerged through engagement with the Greek intellectual heritage. Al-Kindī, adopting a flexible and cautious approach, sought to preserve the possibility of harmony between reason and revelation—an approach that opened an initial path toward their synthesis, though it largely amounted to a provisional management of theoretical tensions and conceptual discontinuities. In contrast, al-Fārābī may be regarded as the theoretical architect of this interaction; through his systematic organization of the sciences, articulation of epistemic hierarchies, and symbolic interpretation of religious teachings, he helped to consolidate the role of religion within practical philosophy. The findings indicate that the interaction between reason and religion in early Islamic philosophy was a developing and transitional process. <span lang="FA">در این پژوهش، نسبت عقلانیت فلسفی و باور دینی در نخستین مراحل شکل‌گیری فلسفه‌ورزی اسلامی با تمرکز بر آرای کندی و فارابی بازکاوی می‌شود. تحلیل حاضر نشان می‌دهد که مرزبندی میان عقل فلسفی و دین در آغاز نه تثبیت‌شده بود و نه از انسجام مفهومی برخوردار بود، بلکه در بستر رویارویی با میراث یونانی به‌تدریج تکوین یافت. کندی در این مواجهه، با اتخاذ رویکردی انعطاف‌پذیر و محتاطانه، کوشید امکان همسازی عقل و وحی را حفظ کند؛ رویکردی که به گشودن مسیر اولیه‌ای برای جمع میان این دو انجامید، هرچند بیشتر به مدیریت موقتی تنش‌ها و پراکندگی‌های محتوایی محدود ماند. در مقابل، فارابی را می‌توان نظم‌دهنده و معمار نظری این تعامل دانست؛ او با سامان‌دهی ساختار علوم و بازنمایی نمادین آموزه‌های دینی، نقش دین را در فلسفه عملی تثبیت کرد. برآیند پژوهش نشان می‌دهد تعامل عقل و دین در آغاز فلسفه اسلامی فرآیندی گذرا و در حال شکل‌گیری بود.</span> https://jpt.modares.ac.ir/article_28437_7a5400eeb415675960d6822b6bdffb7a.pdf