دانشگاه تربیت مدرس اندیشه فلسفی 1973-2873 6 3 2026 07 23 The Development of the Concept of “Eternal Necessity” in Islamic Logic تحول مفهوم «ضرورت ازلی» در منطق اسلامی 29174 FA آرش رستمی علیرضا دارابی شهلا اسلامی Journal Article 2026 06 29 “Eternal necessity” is a key concept in Islamic modal logic, and determining its nature and distinction from “absolute necessity” has long been a subject of debate among Avicennian logicians. This study, employing an analytical-historical method, examines the views of thinkers such as Avicenna, Fakhr al-Dīn al-Rāzī, al-Abharī, and others to explore the relationship between these two forms of necessity and the criteria of eternality.<br><br>The findings reveal that disagreements among logicians stem less from fundamental conflicts than from divergent interpretations of Avicenna’s expressions—particularly regarding the relationship between “perpetuity,” “necessity,” and “eternality.” This study identifies two major approaches within the Avicennian tradition: one that grounds eternality in the essence of the subject, and another that attributes it to the perpetuity of the subject-predicate relationship. This distinction serves as the core of the conceptual evolution of eternal necessity in Islamic logic. «ضرورت ازلی» در منطق موجهات اسلامی، مفهومی کلیدی است که تبیین ماهیت و تمایز آن با «ضرورت مطلقه» همواره محل بحث منطق‌دانان سینوی بوده است. این پژوهش با روش تحلیلی-تاریخی، آرای اندیشمندانی همچون ابن‌سینا، فخر رازی، ابهری و دیگران را بررسی کرده تا نسبت میان این دو نوع ضرورت و معیارهای ازلیت را واکاوی کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که اختلافات میان منطق‌دانان، بیش از آنکه ناشی از تعارضات مبنایی باشد، برخاسته از خوانش‌های متفاوت از تعابیر ابن‌سینا، به‌ویژه در نسبت میان «دوام»، «ضرورت» و «ازلیت» است. این مطالعه دو رویکرد عمده را در سنت سینوی شناسایی می‌کند: نخست، رویکردی که ازلیت را قائم به ذات موضوع می‌داند و دوم، رویکردی که آن را به دوام رابطه میان موضوع و محمول ارجاع می‌دهد؛ تمایزی که هسته اصلی تحول مفهوم ضرورت ازلی در منطق اسلامی است.