تاملی در ماهیت حکمت

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسنده

گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده
فیلسوفان به‌صورت‌های مختلفی حکمت را تعریف کرده‌اند. اکثر تعاریف ناظر به معرفت است اما در اینکه هر دو قسم معرفت نظری و عملی را شامل می‌شود یا محدود به یک قسم است، اتفاق نظر ندارند. تعریف حکمت به فهم یا داشتن باورهای موجه به جای معرفت یا همان باور صادق موجه، از دیگر اختلافات است. در کنار همه این اختلافات، تعریف حکمت به فضیلت، با توجه به اقسام و پیچیدگی‌هایی که دارد، تعریف حکمت را دشوارتر می‌کند. گره‌زدن بحث حکمت با ویژگی‌های حکیم در ادبیات فلسفی معاصر، با توجه به بحث‌های گوناگونی که درباره ضرورت هر یک از مولفه‌های معرفت و عمل شده است، معنای دقیق حکمت را بیشتر در ابهام فرو می‌برد. مقاله حاضر، ضمن تحلیل تعاریفی که فیلسوفان تحلیلی معاصر از ماهیت حکمت ارائه کرده‌اند، به تبیین رابطه حکمت با معرفت؛ به‌عنوان شرط لازم و کافی، شرط لازم نه کافی و نامشروط‌بودن آن به معرفت، می‌پردازد و پس از آن حکمت را به‌عنوان یک فضیلت عقلی و شرط لازم برای دستیابی به معرفت مطرح می‌کند. پس از ارزیابی، نشان می‌دهد هر چند از بین حالات مطرح‌شده، حالت اول با شرایط خاص، بهتر از بقیه می‌تواند گویای تعریف حکمت باشد، اما حکمت معنایی فراتر از معرفت گزاره‌ای دارد. در نهایت، بر اهمیت و ضرورت تبیین دقیق‌تر این پدیده تاکید می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

- Aristotle (2009). The Nicomachean ethics. Brown L, editor. Ross D, translator. Oxford: OUP Oxford.
- Baehr J (2016). Sophia, theoretical wisdom and contemporary epistemology. In: Timpe K, Boyd C, editors. Virtues and vices. New York: Oxford University Press. pp. 303-325.
- Baehr J (2011). Inquiring mind: on intellectual virtues and virtue epistemology. Oxford: OUP Oxford.
- Baehr J (2012). Two types of wisdom. Acta Analytica. 27:81-97.
- Berneker S, Pritchard D, editors. (2011). The Routledge companion to epistemology. New York: Routledge. pp. 84-94.
- Fileva I, Tresan J (2013). Wisdom beyond rationality: a reply to Ryan. Acta Analytica. 28:229-235.
- Garrett R. (1996). Three definitions of wisdom. In: Lehrer K, editors. Knowledge, Teaching and Wisdom. Unknown city: Kluwer Academic Publishers. pp. 221-232.
- Greco J (2016). Episteme: knowledge and Understanding. In: Timpe K, Boyd Craig A, editors. Virtues and their vices. Oxford: Oxford University Press. pp. 285-303.
- Greco J (2010). Achieving knowledge: a virtue-theoretic account of epistemic normativity. Cambridge: Cambridge University Press.
- Grimm SR (2014). Wisdom. Australasian Journal of Philosophy. 93(1):139-154.
- Gugerell SH, Riffert F (2012). On defining “wisdom”: Baltes, Ardelt, Ryan, and whitehead. Interchange. 42:225-259.
- Khazaei Z (2018). Epistemic virtue in the midst of reliable faculty and character trait: a comparative approach. Philosophy and KALAM. 51(1):25-41. [Persian]
- Khazaei Z (2017). Virtue epistemology. 2nd ed. Tehran: SAMT. [Persian]
- Miskawayh A (N.D.). Refinment of Character (Tahdhīb al-akhlāqfītaṭhīr al-aʿrāq). Isfahan: Mahdavi Publications.
- Shīrāzī SM (1982). Divine observances in the course of way-faring (Al-Shawāhid alrubūbiyyafīminhāj al-sulūkīyya). Āshtīānī J, editor. Mashhad: Markaz-iNashr-iDāneshgāhī. [Arabic]
- Ryan Sh (2012). Wisdom, knowledge and rationality. Acta Analytica. 27:99-112.
- Ryan Sh (2013). Wisdom [Internet]. Unknown city: Stanford Encyclopedia of Philosophy; [Cited 2020 Dec 20]. Available from: https://plato.stanford.edu/entries/wisdom/#Bib
- Shīrāzī SM (1981). The transcendent theosophy in the four journeys of the intellect (Al-Hikmat al-mutaʿālīafī l-asfār al-ʿaqliyyat al-ʿarbaʿa). Volume 9. 2nd Edition. Beirut: DārIḥyāʾ al-Turāth alʿArabī. [Arabic]
- Sosa E (2007). A virtue epistemology: apt belief and reflective knowledge. 1st Volume. Oxford: Oxford University Press.
-Ryan Sh (1996). Wisdom. In: National Endowment for the Humanities. Summer Institute on Knowledge, Teaching, and Wisdom. Knowledge, teaching, and wisdom. Netherlands: Springer. pp. 233-242.
- Ṭusi MN. (1997). Nasirian ethics. Minouei M, Heidari A, editors. Tehran: Kharazmi Publications. [Persian]
- Walker MD (2013). Rehabilitating theoretical wisdom. Journal of Moral Philosophy. 10(6):763- 787.
- Withcomb D (2011). Wisdom. In: Berneker S, Pritchard D, editors. The Routledge companion to epistemology. New York: Routledge. pp. 95-106.
- Zagaebski LT (1996). Virtues of the mind: an inquiry into the nature of virtue and the ethical foundations of knowledge. Cambridge: Cambridge University Press.
- Zagzebeski LT (2001). Recovering understanding. In: Steup M, editor. Knowledge, truth, and duty: essays on epistemic justification, responsibility, and virtue. Oxford: Oxford University Press. pp. 235-251.
دوره 1، شماره 3 - شماره پیاپی 3
تابستان 1400
تابستان 1400
صفحه 173-184

  • تاریخ دریافت 19 فروردین 1400
  • تاریخ پذیرش 05 تیر 1400
  • تاریخ انتشار 02 بهمن 1400