مواجهه فلسفی، عرفانی ابن‌سینا و ملاصدرا با مسئله شر

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسنده

دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده
به دنبال روی‌دادن پدیده‌های ناگواری چون بیماری‌های فراگیر، سیل، زلزله، جنگ و نظایر آن و قربانی‌شدن انسان‌های زیاد در یک برهه زمانی کوتاه و ناتوانی انسان در کنترل و مهار آن پدیده‌ها، ذهن انسان‌های خداباور در رابطه با صفات الهی، به ویژه خیر محض‌بودن و نیز عنایت او نسبت به جهان هستی، دچار چالش‌هایی می‌شود که در طول تاریخ علم، به صورت چالش شر مطرح شده است. رفع این چالش از افکار عمومی، همیشه دغدغه متفکران خداباور بوده است و آن‌ها را بر آن داشته تا به نحوی بین خدای خیر محض و جهان مادیِ مملو از شرور، ارتباط صحیحی برقرار نموده و نشان دهند که شر ناشی از نواقص موجود در عالم ماده است و ربطی به خدای خیر ندارد. در این مقاله تلاش می‌شود تا پاسخ فیلسوفانه ابن‌سینا و عارفانه ملاصدرا و عرفا تبیین شود و بر این نکته تأکید شود که چون شر از ناحیه کثرت و ماهیت مطرح می‌شود، امری ذهنی است و وجود خارجی ندارد، اگرچه عدمی هم نیست و همان‌طور که کثرت و ماهیت به تبع وجود و وحدت، در خارج موجود است، شر به تبع وجود در خارج موجود می‌شود. ضمناً نشان داده می‌شود که پاسخ عرفانی ملاصدرا تکمله پاسخ فلسفی ابن‌سینا و سازگار با مبانی حکمت متعالیه وی است و در واقع پاسخ فلسفی ابن‌سینا در حکمت بحثی مفید فایده است و پاسخ عرفانی ملاصدرا در حکمت شهودیِ تأیید شده در حکمت سینوی و بسط یافته در حکمت صدرایی کارایی دارد. بنابراین هر یک از این پاسخ‌ها می‌توانند در سطوح فکری مختلف مفید باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

-Aristotle (1995). The Complete Works of Aristotle. Barnes J, editor. Princeton: Princeton University Press.
-Bakhtiari F (2018). The origin of evil in Plato's philosophy. Journal of Ontological Investigation. 6(1):151-164. [Persian]
-Cherniss H (1954). The sources of evil according to Plato. Proceedings of the American Philosophical Society. 98:23-30.
-Gadamer HG (2004). The idea of good in platonic-Aristotelian philosophy. Fathi H, translator. Tehran: Hekmat. [Persian]
-Ibn Arabi (1999). Al-Futūḥāt al-Makkiyyah. Shams al-Din A, editor. Beyrut: Dar al-Kutub al-‘lmiyyah. [Arabic]
-Ibn Sina (1997). Al-Ishārāt wa al-Tanbīhāt. Qom: Nashr al-Balāgah. [Arabic]
-Ibn Sina (1952). Al-Shifā. United Arab Republic: Ministry of Culture and National Guidance Southern Province. [Arabic]
-Imanpour M (2007). The perfection of the existing world and the issue of evil in the thought of Ibn Sina and Mulla Sadra. DANESHKADEH ADABYYAT VA ‘OLUM ENSANI, DANESHGAH TABRIZ. 1(99):1-20. [Persian]
-Kontos P (2017). Aristotle on evil. Cambridge: Cambridge University Press.
-Mohammad Rezaei M, Rahnamaei H (2013). Ibn Sina's answer to the paradox of divine providence and the existence of evil in the Universe. KALAM ISLAMI. 21(83):61-79. [Persian]
-Mulla Sadra (1982). Al-Shawahid al-Rububiyyah. Ashtiani JD, editor. Tehran: Daneshgahi Center Publishing. [Persian]
-Mulla Sadra (1999). Hikmat al Muta'alyah fi al-asfar al-‘Aqliyya al-Arba‘a. Beirut: Dar Ihya al Torath al-‘Arabyy. [Arabic]
-Mulla Sadra (2015). Mafatih al-Ghayb, Kelid Razhaye Qurani. Khajwi M, translator. Tehran: Mowla. [Persian]
-Mulla Sadra (2011). Risalah fi Khalg al-A‘mal in the collection of philosophical letters. Volume 2. Dehbashi M, editor. Tehran: Bonyad Hikmah Islami Sadra.
-Mulla Sadra (1999). Al-Mazahir al-ilahiyyah. Ashtiani JD, editor. Qom: Center for Distributions of the Seminary Reporting Book. [Arabic]
-Plato (2002). Collection of works. Lotfi MH, Kavyani R, translators. Tehran: Kharazmi. [Persian]
-Plotinus (1988). Collection of works: Tasoa’t. Lotfi MH, translator. Tehran: Kharazmi. [Persian]
-Safar Laki ShA, Jamshidi Z (2013). The completeness of the existing system from the point of view of Ibn Sina and Mulla Sadra. HIKMAT SADRAEI. 1(1). [Persian]
-Stefon M (2013). Dualism. Encyclopedia Beritanica.
-Ṭūsī ND (1997). Sharh al-Ishārāt wa al-Tanbīhāt. Qom: Nashr al-Balāgah.
-Williams M (2009). Gnosticism. Encyclopedia Beritanica.
دوره 1، شماره 4 - شماره پیاپی 4
پاییز 1400
پاییز 1400
صفحه 355-370

  • تاریخ دریافت 19 آذر 1400
  • تاریخ پذیرش 06 دی 1400
  • تاریخ انتشار 07 بهمن 1400