پلنتینگا و غزالی؛ سازگاری علم و باورهای دینی

زروندی, جواد; لزگی, علینقی; فارسیان, کسری

doi:10.58209/jpt.5.1.109

پلنتینگا و غزالی؛ سازگاری علم و باورهای دینی

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان

جواد زروندی ¹

علینقی لزگی ²

کسری فارسیان ³

¹ گروه الهیات، دانشکده علوم پایه، دانشگاه شهید ستاری، تهران، ایران

² گروه الهیات، دانشکده الهیات، دانشگاه امام علی، تهران، ایران

³ گروه فلسفه، حکمت و منطق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

https://doi.org/10.58209/jpt.5.1.109

چکیده

خداناباوران معتقدند که علم جدید حامی و پشتیبان نوعی از ایده خداناباوری است؛ دست کم در نظر برخی از آنان مبنای متافیزیکی علم جدید هیچ جایگاهی برای پذیرش باورهای ایمانی خداباوران باقی نمی‌گذارد و در نتیجه، علم‌گرایی و خداباوری ناسازگار هستند. اما، در میان فیلسوفان استدلال‌هایی وجود دارد که می‌تواند نشان دهد سخن فوق چندان قابل دفاع نیست و به عکس، دلایل خوبی له سازگاری علم و خداباوری وجود دارد. در این مقاله سعی می‌کنیم نشان دهیم که مبتنی بر معرفت‌شناسی پلنتینگا از یک سو و نظریه هرمنوتیک متن مقدس غزالی در سوی دیگر، نه‌تنها علم‌گرایی و خداباوری تعارض جدی با یکدیگر ندارند بلکه می‌توانند به عنوان اموری به هم وابسته یا مکمل در نظر گرفته شوند.

کلیدواژه‌ها

علم

دین

معرفت‌شناسی اصلاح‌شده

نظریه ضمانت

پلنتینگا

غزالی

موضوعات

فلسفۀ دین (مدرن)

The Qur'an
Al-Ghazali, Abu Hamid (1904). al-Mustasfâ min ‘ilm al-usûl, 2 vols. Bûlâq: al-Matba’a al-Amîriyya.
Al-Ghazali (1993). Qanun al-Ta'wil, Beirut: Dar Al-Kotob Al-Ilmiyah.
Al-Ghazali, Abu Hamid (2002). Faysal al-tafriqa bayna l-Islâm wa-l-zandaqa, Dâr Ihyâ al-Kotob al-‘Arabîyya.
Fārābī, Abū Naṣr (1985). Perfect State, al-Farabi on the Perfect State (Mabādiʼ ārāʼ ahl al-madīnat al-fāḍilah), Richard Walzer (ed./trans.), Oxford: Clarendon Press.
Helm, Paul (1998). "John Calvin, the Sensus Divinitatis, and the noetic effects of sin". International Journal for Philosophy of Religion. 43 (2): 87–107. doi:10.1023/A:1003174629151.
Hoseini Shahroodi, S. M. and Mashhadi, T. (2011). Rational Interpretation of Religion From the Perspective of Tabatabai and Ghazali. Comparative Theology, 2(6), 1-18.
McGinnis, Jon and Rahim Acar, "Arabic and Islamic Philosophy of Religion", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2023 Edition), Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/fall2023/entries/arabic-islamic-religion/>.
Nagel, Thomas (2023). Analytic philosophy and human life. New York, NY, United States of America: Oxford University Press.
Plantinga, Alvin (1993). Warrant and Proper Function, Oxford: Mord University Press.
Plantinga, Alvin (1996). "Science: Augustinian or Duhemian?", Faith and Philosophy 13 (3):368-394.
Plantinga, Alvin (2000). Warranted Christian Belief Oxford: Mord University Press.
Plantinga, Alvin (2011). Where the Conflict Really Lies: Science, Religion, and Naturalism, New York, NY, United States of America: Oxford University Press.
Stroumsa, Sarah (1999). Freethinkers of Medieval Islam: Ibn al-Rawāndī, Abū Bakr al-Rāzī, and Their Impact on Islamic Thought, Leiden: Brill.
Al-Ghazali AH (1904). AL-MUSTASFÂ MIN 'ILM AL-USÛL. Boulaq: AL-MATBA'A AL-AMÎRIYYA. [Arabic] [Link]
Al-Ghazali AH (1993). QANUN AL-TA'WIL. Beirut: DAR AL-KOTOB AL-ILMIYAH. [Arabic] [Link]
Al-Ghazali AH (2002). FAYSAL AL-TAFRIQA BAYNA L-ISLÂM WA-L-ZANDAQA. Cairo: DÂR IHYÂ AL-KOTOB AL-'ARABÎYYA. [Arabic] [Link]
Farabi AN (1985). Al-Farabi on the perfect state (MABĀDIʼ ĀRĀʼ AHL AL-MADĪNAT AL-FĀḌILAH). Walzer R, editor. Oxford: Clarendon Press. [Link]
Helm P (1998). John Calvin, the sensus divinitatis, and the noetic effects of sin. International Journal for Philosophy of Religion. 43(2):87-107. [Link]
Hoseini Shahroodi SM, Mashhadi T (2011). Rational interpretation of religion from the perspective of Tabatabai and Ghazali. Comparative Theology. 2(6):1-18. [Persian] [Link]
McGinnis J, Acar R (2023). Arabic and Islamic philosophy of religion. Zalta EN, Nodelman U, editors. Stanford: Stanford Encyclopedia of Philosophy. [Link]
Nagel T (2023). Analytic philosophy and human life. New York: Oxford University Press. [Link] [DOI:10.1093/oso/9780197681671.001.0001]
Plantinga A (1993). Warrant and proper function. Oxford: Oxford University Press. [Link] [DOI:10.1093/0195078640.001.0001]
Plantinga A (1996). Science: Augustinian or Duhemian?. Faith and Philosophy. 13(3):368-394. [Link] [DOI:10.5840/faithphil19961335]
Plantinga A (2000). Warranted Christian belief. Oxford: Oxford University Press. [Link] [DOI:10.1093/0195131932.001.0001]
Plantinga A (2011). Where the conflict really lies: Science, religion, and naturalism. New York: Oxford University Press. [Link] [DOI:10.1093/acprof:oso/9780199812097.001.0001]
Stroumsa S (1999). Freethinkers of medieval Islam: Ibn al-Rawāndī, Abū Bakr al-Rāzī, and their impact on Islamic thought. Leiden: Brill. [Link] [DOI:10.1163/9789004452848]