این مقاله به بررسی «پارادوکس جبر و تمرین» می‌پردازد: چگونه انسان می‌تواند به اصل بستار علّی فیزیکی پایبند بماند و هم‌زمان فرایند توان‌فرسای «تمرین آگاهانه» را بدون فروکاستن به توهم، عقلانی بداند؟ این پژوهش با رویکرد تحلیلی و پدیدارشناختی نشان می‌دهد که این پارادوکس ناشی از خلط میان نبود امکان‌های بدیل فیزیکی با فقدان کنترل هدایتی است. بر پایه‌ی مدل انباشتگر تصادفی در علوم اعصاب، داده‌های زمان‌بندی ناتوان از ابطال مقاصد بازاندیشانه‌ی درازمدت‌اند. همچنین با تکیه بر تبیین مداخله‌گرایانه و علیت متناسب، نقش تعیین‌کننده‌ی تمرین در سطح کلان در برابر چالش طرد علّی ذهن کیم اثبات می‌شود. با سنتز کنترل هدایتی فیشر و راویزا و پدیدارشناسی بدن زیسته نزد مرلو-پونتی، تمرین به‌مثابه گسترش افق «می‌توانمِ» بدنی و تحول در بستر فهم بازتعریف می‌گردد. در نهایت، هم‌راستا با چرخش هوبارتی نشان داده می‌شود که ثبات جهان علّی شرط بنیادین امکان‌پذیری تمرین و عاملیت انسان است.