تحول مفهوم «ضرورت ازلی» در منطق اسلامی

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان

1 گروه فلسفه، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران

چکیده
ضرورت ازلی از مفاهیم مهم در منطق موجهات اسلامی است که تبیین ماهیت آن و نسبتش با ضرورت مطلقه از دیرباز محل بحث منطقدانان سینوی بوده است. بررسی آثار ابن‌سینا نشان می‌دهد که کاربرد تعابیری چون «دوام»، «لم‌یزل و لایزال» و نیز استفاده از مثال‌های الهیاتی، زمینه‌ساز تفسیرهای متفاوتی از ضرورت ازلی در سنت منطقی پس از او شده است. این پژوهش دو پرسش اصلی نسبت میان ضرورت مطلقه و ضرورت ازلیه و معیار ازلیت در این نوع ضرورت را دنبال می‌کند. اختلافات بین آرای منطق‌دانان مسلمان، بیشتر به تفسیرهای متفاوت از عبارات ابن‌سینا و به‌ویژه نحوه فهم نسبت میان دوام، ضرورت و ازلیت بازمی‌گردد. در سنت منطقی سینوی دو رویکرد عمده در تبیین ضرورت ازلی شکل گرفته است؛ بازگرداندن ازلیت به ذات موضوع و ازلیت ناظر به دوام نسبت میان موضوع و محمول. این تمایز نقش مهمی در تحول مفهوم ضرورت ازلی در منطق اسلامی ایفا کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

- Abhari AAD (2016). MUNTAHA AL-AFKAR FI IBANAT AL-ASRAR (Logic). Azami M, Qorbani H, editors. Tehran: Hikmat. [Persian]
- Abhari AAD (2017). KHOLASAT AL-AFKAR WA NAQAWAT AL-ASRAR. Azami M, Qorbani H, editors. Tehran: Iranian Institute of Philosophy. [Arabic]
- Fakhr Al-Din Razi MIU (1994). SHARH UYUN AL-HIKMA (Volume 1). Tehran: MUASSASAT AL-SADIQ. [Arabic]
- Fakhr Al-Din Razi MIU (2002). MANTIQ AL-MULAKHAS. Qaramaleki A, Asghari-Nezhad A, editors. Tehran: Imam Sadiq University. [Arabic]
- Fakhr Al-Din Razi MIU (2017). AL-RISALA AL-MANTIQIYYA. Dadkhah G, Fallahi A, editors. Tehran: Iranian Institute of Philosophy. [Persian]
- Fallahi A (2023). ATHIR AL-DIN ABHARI: The First Four Logical Works. Existence and Knowledge. 10(2):113-140. [Persian]
- Ibn Sina HIA (1956). AL-SHIFA. Cairo: DAR AL-KUTUB AL-ARABIYYA. [Arabic]
- Ibn Sina HIA (1985). AL-SHIFA: LOGIC (AL-IBARA). Qom: Marashi Najafi Library Publications. [Arabic]
- Ibn Sina HIA (2021). AL-ISHARAT WA-AL-TANBIHAT. Zarei M, editor. Qom: BUSTAN-E KETAB. [Arabic]
- Ibn Sina HIA (2025). AL-NAJAT (Logic). Golparvar Ruzbehani M, editor. Tehran: Iranian Institute of Philosophy. [Persian]
- Samarqandi SAD (2020). QISTAS AL-AFKAR FI AL-MANTIQ. Fallahi A, editor. Tehran: Iranian Institute of Philosophy. [Persian]
- Samarqandi SAD (2023). SHARH AL-QISTAS. Hasanbigi M, editor. Tehran: Mawla. [Persian]
- Taftazani SAD (2021). SHARH AL-RISALA AL-SHAMSIYYA. Salih JB, editor. Qom: DAR ZAYN AL-ABIDIN. [Persian]
- Urmavi SAD (1995). BAYAN AL-HAQQ WA LISAN AL-SIDQ [MA thesis]. Tehran: University of Tehran. [Persian]
- Urmavi SAD (2019). SHARH AL-ISHARAT WA AL-TANBIHAT. Al-Tamimi A, editor. Qom: DAR ZAYN AL-ABIDIN. [Arabic]
دوره 6، شماره 3
تابستان 1405
صفحه 421-434

  • تاریخ دریافت 08 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 14 تیر 1405
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1405