گروه فلسفه معاصر، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
قانونگذار آرمانی مد نظر ما کسی است که در هنگام تشریع و قانونگذاری، ادب، اخلاق و اصول قانونگذاری را رعایت کند. پژوهش حاضر با تکیه بر نظریه مقاصد شریعت در اندیشه امام شاطبی، به بررسی مبانی اخلاق قانونگذاری میپردازد. شاطبی با تاکید بر مقاصد خمسه (حفظ دین، جان، عقل، نسل و مال) چارچوبی اخلاقی و عقلپسند برای تشریع ارایه میدهد که قانونگذار را در خدمت مصلحت عمومی قرار میدهد. تمایز او میان عبادات و معاملات، جواز قیاس در امور معقولهالمعنی، و تحلیل تفاوت آیات مکی و مدنی، نظامی پویا از اصول ثابت و متغیر شریعت را ترسیم میکند. بر پایه تقدم نقل بر عقل، شاطبی قانونگذاری را فرآیندی اخلاقی میداند که باید در چارچوب حدود شرعی و مصالح انسانی سامان یابد. این رویکرد میتواند مبنایی برای قانونگذاری اسلامی در مواجهه با چالشهای اخلاقی، اجتماعی و فناورانه معاصر فراهم آورد.
