گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
اصل تمایز وجود و ماهیت معمولا به عنوان قاعدهی متمایز کنندهی فلسفه فارابی و ابن سینا از فلسفه ارسطویی معرفی میگردد. با این حال تفسیر این اصل به محل نزاع مفسران و پژوهشگران تبدیل شده است. برخی معتقدند وجود و ماهیت دارای تمایزی واقعی و متافیزیکی هستند. برخی دیگر تمایز این دو را صرفا حاصل اعتبار و تحلیل ذهن محسوب میدارند. خواجه نصیر الدین طوسی در مقام پاسخگویی به اشکالات فخر رازی تصریح می کند که اتصاف ماهیت به وجود صرفا حاصل تحلیل ذهنی است. با بررسی عبارات خواجه نصیر در نمط چهارم اشارات و تنبیهات مشخص می شود که سخنان او در مواضع مختلفی در ظاهر مستلزم تمایز خارجی وجود و ماهیت و چه بسا انفکاک و تقدم ماهیت بر وجود نیز هست. با این حال می توان راه حل هایی برای جمع مدعیات و عبارات مختلف خواجه نصیر پیشنهاد داد.
