دیدگاه خواجه نصیرالدین طوسی در باب نحوه تمایز وجود و ماهیت

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسنده

گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده
اصل تمایز وجود و ماهیت معمولاً به عنوان قاعده متمایزکننده فلسفه فارابی و ابن‌سینا از فلسفه ارسطویی معرفی می‌گردد. با این حال تفسیر این اصل به محل نزاع مفسران و پژوهشگران تبدیل شده است. برخی معتقدند وجود و ماهیت دارای تمایزی واقعی و متافیزیکی هستند. برخی دیگر تمایز این دو را صرفاً حاصل اعتبار و تحلیل ذهن محسوب می‌دارند. خواجه نصیرالدین طوسی در مقام پاسخ‌گویی به اشکالات فخر رازی تصریح می‌کند که اتصاف ماهیت به وجود صرفاً حاصل تحلیل ذهنی است. با بررسی عبارات خواجه نصیر در نمط چهارم اشارات و تنبیهات مشخص می‌شود که سخنان او در مواضع مختلفی در ظاهر مستلزم تمایز خارجی وجود و ماهیت و چه‌بسا انفکاک و تقدم ماهیت بر وجود نیز هست. با این حال می‌توان راه حل‌هایی برای جمع مدعیات و عبارات مختلف خواجه نصیر پیشنهاد داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

- Ahsan M, Moallimi H (2010). Reflecting on the views of Ibn Sina and Shaykh Ishraq on the essentiality of existence/quiddity. MA’RIFAT FALSAFI. 7(3):11-36. [Persian]
- Akbariyan R, Haqiqat S (2008). The relationship between existence and essence in the philosophy of Aristotle and Ibn Sina. KHERADNAME-YE SADRA. 52(1):40-61. [Persian]
- Entizam SM (2017). A study of Suhrawardi’s and Mulla Sadra’s interpretations of the ontological relationship between quiddity and existence in Ibn Sina’s philosophy. KHERADNAME-YE SADRA. 4(22):5-18. [Persian]
- Fakhr Al-Din Al-Razi MU (2005). SHARH AL-ISHARAT WA-L-TANBIHAT (Volume 2). Najafzadah A, editor. Tehran: ANJUMAN-I ATHAR WA MAFAKHIR-I FARHANGI. [Arabic]
- Hasani H, Akbariyan R (2016). The distinction between Ibn Sina and Suhravardi in the distinction between existence and quiddity. AYENEH MA’REFAT. 16(1):1-20. [Persian]
- Hidayat Afza M, Lawayi S (2016). The relationship between existence and essence from the perspectives of Al-Farabi, Ibn Sina, and Bahmanyar. Philosophy and Kalam. 49(2):277-295. [Persian]
- Ibn Sina HA (2002). AL-ISHARAT WA-L-TANBIHAT. Zarei M, editor. Qom: BUSTAN-I KITAB. [Arabic]
- Ibrahimi Dinani Gh (2010). The radiance of Ibn Rushd in peripatetic philosophy. Tehran: ELM. [Persian]
- Kiyankhah L (2022). The principle of “existence distinction from essential substance”: A comparative study of the views of Avicenna and Thomas Aquinas. Islamic Philosophical Doctrines. 17(31):145-168. [Persian]
- Qutb Al-Din Al-Razi MM (2002). AL-MUHAKAMAT BAYNA SHARHAY AL-ISHARAT. Mirza Jan Baghnavi H, annotator. Tehran: MARKAZ-I PAZHUHISHI-YI MIRATH-I MAKTUB. [Arabic]
- Sadr Al-Din Al-Shirazi MI (1981). AL-SHAWAHID AL-RUBUBIYYAH FI AL-MANAHIJ AL-SULUKIYYAH. Tehran: MARKAZ-I NASHR-I DANISHGAHI. [Arabic]
- Sayyar MM, Saidi Mihr M (2015). “Attribution of existence to essence”: Its role in Avicennian theology. Philosophy of Religion Research. 13(2):135-154. [Persian]
- Shahidi F, Hikmat N (2008). Distinction between existence and essence according to Ibn Sina and Suhravardi. Avicennian Philosophy Journal. 12(39):112-129. [Persian]
- Shahidi F, Hikmat N (2012). The status of “Quiddity” without existence: A comparative study between philosophy of Ibn Sina and transcendental wisdom. Avicennian Philosophy Journal. 16(47):53-68. [Persian]
- Tusi NAD (2024a). SHARH AL-ISHARAT WA-L-TANBIHAT (with AL-MUHAKAMAT) (Volume 1). Qom: DAFTAR-I NASHR AL-KITAB. [Arabic]
- Tusi NAD (2024c). SHARH AL-ISHARAT WA-L-TANBIHAT (with AL-MUHAKAMAT) (Volume 3). Qom: DAFTAR-I NASHR AL-KITAB. [Arabic]
- Zali M (2018). Existence-essence distinction in Ibn Sina’s metaphysics: Mental or external. AYENEH MA‘REFAT. 18(3):29-50. [Persian]
دوره 6، شماره 2
بهار 1405
صفحه 251-267

  • تاریخ دریافت 20 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 02 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 21 تیر 1405
  • تاریخ انتشار 01 اردیبهشت 1405